Tuesday, October 13, 2009
Хэл сурахын тулд цаг үргэлж сониуч, овсгоотой бай
Хэл сурахдаа эхлээд үндсэн хэлийг, дараагаар нь төрөл хэлүүдийг судлах хэрэгтэй. Гадаад хэл сурч судлах хөдөлгөөнийг санаачлагч хэл шинжээч Т.Ауэрбахын өгүүлснээр Германы нэрд гарсан археологч Генрих Шлиман эхлээд франц, англи хэлийг тус бүр нэг жил зарцуулж сурсан бол цаашдаа шинэ хэлийг хэдхэн долоо хоногт сурч байсан ба бүр зарим хэлийг хэдхэн хоногт сурдаг болсон байна. Шлиман шинэ хэл сурахаар бэлдэх бүрдээ уг хэлээр гарсан тэр номын орчуулгыг олж авдаг байжээ. Хэлний онцгой авъяас гэж байдаг ч энэ нь цөөн хүнд заяадаг онцгой зүйл биш гэнэ. Аль болох залуу насандаа л хэл сурах хэрэгтэй.
Ингэхийн тулд,
1. Хамгийн гол нь зүрхшээх хэрэггүй. Өөрийн санааг сурч буй хэлээрээ илэрхийлэхийг байнга хичээвэл хэлийг амархан сурдаг гэж эрдэмтэд баталдаг.
2. Цаг үргэлж сониуч, овсгоотой бай. Хаана ч, хэзээ ч сурч байгаа хэлээрээ бусдаас юм асууж, тэр хэлийг мэддэг хүмүүстэй илүү их харилцахыг тэмүүл.
3. Хөгжим байнга сонс. Энэ нь сонсгол сайжирч “чих онгойход” тусална. Сонсгол бол гадаад хэл сурахад хамгийн чухал нөлөөлөх хүчин зүйл болох нь батлагдсан. Сүүлийн үед хэл сурах хэд хэдэн арга хэрэглэж байна. Жишээлбэл, багш нь нэг зүйлийг зааж нэрийг хэлээд сурагчийг цээжилтэл дахин давтах ба үүнийг шууд арга гэнэ. Ийм аргаар гадаад хэлийг 200 цагт сурч болно. Мөн хурдавчилсан арга ихэд дэлгэрч байна. Энэ нь хэлний зүй, бүтэц зэргийг судлах шаардлагагүй. Харин их ярих ганц л зорилготой. Долоо хоногт гуравхан цагийг онолд зориулж бусад цагт яриад л байх, яриад л байх хэрэгтэй. Ингэхдээ ярианы хэллэгүүдэд голлон анхаарна. Хэл шинжээч нар гайхалтай зүй тогтлыг нээжээ. Энэ бол хамгийн олон тааралддаг 100 үг бол бичгийн хэлний 20%-ийг нөхөж хүрдэг, 1500-2000 мянган үг бол 85%-ийг бүрдүүлдэг, харин үлдсэн хэдэн арван мянган үгний аль нэгтэй тааралдах боломж 15%-иас хэтэрдэггүй гэдгийг тогтоожээ.
Ярианы хэлийг яаж сурах вэ?
Амжилт нь уншсан зүйлийн тоо хэмжээнээс шалтгаалдаг. Дунд хэрийн чадвартай хүн цагт ямар ч хэлний 100 үгийг цээжилж чаддаг болохыг Болгарын мэргэжилтнүүд баталсан. Ярианы хэлэнд үгийн давтамж нь бичгийнхээс илүү их байдаг бөгөөд эхний 1000 үг ярианы хэлний 90 шахам хувь болдог байна. Болгарын мэргэжилтнүүд хурдавчлан сургах аргыг санал болгожээ.
Оросын эрдэмтэд хурдавчлан сургах өвөрмөц сонин арга зохиосон нь, гипермнез буюу үлэмж их тогтоох явдал хийгээд хэл сурч байгаа хүнийг тэр хэлний нь орчинд умбуулж, сэтгэхүйд нь нөлөөлж, маш чөлөөтэй яриулах арга байна. Ингэхэд хүн хэдийгээр алдаж, буруу хазгай яривч гурав хоноод л шинэ хэлээрээ ярьж эхэлдэг аж. Ийнхүү уламжлалт аргаар гурван сараас ч илүү хугацаа зарж байж сурах чадварыг гурван долоо хоногт эзэмшүүлж болдог байна. Аль нэг хэлээр уншсанаа ойлгож суръя гэвэл хамгийн олон хэрэглэгддэг 2500 үг, тухайн хэлний зүйг сурагтун гэж хэл шинжээчид батлан хэлж байна. Эхний хэлийг сурчихсан байхад гурав дахь хэлнээс эхлээд газрын уруу зөнгөөрөө явж байгаа юм шиг аяндаа сурах болно.
Хэдэн үгээр ярьж болох вэ?
Англи хэлэнд хамгийн их хэрэглэгддэг 500 үгтэй байхад 70 хувь, 1000 үгтэй байхад 80,5 хувь, 2000 үгтэй байхад 86 хувь, 3000 үгтэй байхад 90 хувь, 5000 үгтэй байхад 93.5 хувь, 10000 үгтэй байхад эх бичгийн 96.4 хувийг ойлгож чаддаг байна.
Ингэхийн тулд,
1. Хамгийн гол нь зүрхшээх хэрэггүй. Өөрийн санааг сурч буй хэлээрээ илэрхийлэхийг байнга хичээвэл хэлийг амархан сурдаг гэж эрдэмтэд баталдаг.
2. Цаг үргэлж сониуч, овсгоотой бай. Хаана ч, хэзээ ч сурч байгаа хэлээрээ бусдаас юм асууж, тэр хэлийг мэддэг хүмүүстэй илүү их харилцахыг тэмүүл.
3. Хөгжим байнга сонс. Энэ нь сонсгол сайжирч “чих онгойход” тусална. Сонсгол бол гадаад хэл сурахад хамгийн чухал нөлөөлөх хүчин зүйл болох нь батлагдсан. Сүүлийн үед хэл сурах хэд хэдэн арга хэрэглэж байна. Жишээлбэл, багш нь нэг зүйлийг зааж нэрийг хэлээд сурагчийг цээжилтэл дахин давтах ба үүнийг шууд арга гэнэ. Ийм аргаар гадаад хэлийг 200 цагт сурч болно. Мөн хурдавчилсан арга ихэд дэлгэрч байна. Энэ нь хэлний зүй, бүтэц зэргийг судлах шаардлагагүй. Харин их ярих ганц л зорилготой. Долоо хоногт гуравхан цагийг онолд зориулж бусад цагт яриад л байх, яриад л байх хэрэгтэй. Ингэхдээ ярианы хэллэгүүдэд голлон анхаарна. Хэл шинжээч нар гайхалтай зүй тогтлыг нээжээ. Энэ бол хамгийн олон тааралддаг 100 үг бол бичгийн хэлний 20%-ийг нөхөж хүрдэг, 1500-2000 мянган үг бол 85%-ийг бүрдүүлдэг, харин үлдсэн хэдэн арван мянган үгний аль нэгтэй тааралдах боломж 15%-иас хэтэрдэггүй гэдгийг тогтоожээ.
Ярианы хэлийг яаж сурах вэ?
Амжилт нь уншсан зүйлийн тоо хэмжээнээс шалтгаалдаг. Дунд хэрийн чадвартай хүн цагт ямар ч хэлний 100 үгийг цээжилж чаддаг болохыг Болгарын мэргэжилтнүүд баталсан. Ярианы хэлэнд үгийн давтамж нь бичгийнхээс илүү их байдаг бөгөөд эхний 1000 үг ярианы хэлний 90 шахам хувь болдог байна. Болгарын мэргэжилтнүүд хурдавчлан сургах аргыг санал болгожээ.
Оросын эрдэмтэд хурдавчлан сургах өвөрмөц сонин арга зохиосон нь, гипермнез буюу үлэмж их тогтоох явдал хийгээд хэл сурч байгаа хүнийг тэр хэлний нь орчинд умбуулж, сэтгэхүйд нь нөлөөлж, маш чөлөөтэй яриулах арга байна. Ингэхэд хүн хэдийгээр алдаж, буруу хазгай яривч гурав хоноод л шинэ хэлээрээ ярьж эхэлдэг аж. Ийнхүү уламжлалт аргаар гурван сараас ч илүү хугацаа зарж байж сурах чадварыг гурван долоо хоногт эзэмшүүлж болдог байна. Аль нэг хэлээр уншсанаа ойлгож суръя гэвэл хамгийн олон хэрэглэгддэг 2500 үг, тухайн хэлний зүйг сурагтун гэж хэл шинжээчид батлан хэлж байна. Эхний хэлийг сурчихсан байхад гурав дахь хэлнээс эхлээд газрын уруу зөнгөөрөө явж байгаа юм шиг аяндаа сурах болно.
Хэдэн үгээр ярьж болох вэ?
Англи хэлэнд хамгийн их хэрэглэгддэг 500 үгтэй байхад 70 хувь, 1000 үгтэй байхад 80,5 хувь, 2000 үгтэй байхад 86 хувь, 3000 үгтэй байхад 90 хувь, 5000 үгтэй байхад 93.5 хувь, 10000 үгтэй байхад эх бичгийн 96.4 хувийг ойлгож чаддаг байна.
Эссэ бичих агуу бөгөөд санаанд оромгүй 7 сануулга
1. Таны эссэг Олимпийн шүүгчид дүгнэхгүй. Эссэ бол гараагаа арван оноотой эхлээд, алдаа гаргах бүрт оноогоо хасуулдаг Олимпийн усан сэлэлт, эсвэл уран гимнастикийн үзүүлбэр биш. Эссэг гартаа улаан үзэг барьсан харгис шүүгч бус, сэтгэл догдлуулсан мэдээллийг хүлээж буй багш профессор уншина. Энэ хүн эссэний тань сэдэвт бус, харин таны тухай сэтгэгдэлээ тархиндаа бичиж, дүгнэлт хийх бөгөөд бүр ихдээ “энэ залуу надад үнэхээр таалагдаж байна” хэмээн уулга алдана.
2. Танд нэг гоц санаа байх ёстой. Энэ нь эхний зөвлөгөөнөөс урган гарна. Эссэг уншигч хүн асуултын дагуу гол санааг хэр гаргасан эсэхийг мэдэхийн тулд маш хурдан уншдаг. Иймт та мянга түмэнтээ таарах /бөх барилдах нь намайг анхаарлаа төвлөрүүлэхэд сургасан, эмээгийн үхлээс болж сарнай үнэртдэг болсон, би бусдад тус хүргэхийг хүсдэг учраас эхлээд өөртөө туслана/ санааг давтсан л бол хэдий сайн цэгцтэй бичигдсэн ч олигтой үнэлгээ авахгүй л болов уу. Үнэндээ, дэвшүүлсэн санаагаа хэт чамирхаж илэрхийлвэл тэр нь их нуршсан болдог.
3. Гол санаа тань өөриймсөг бөгөөд нүсэр биш байх ёстой. “Том сэдэв”-ээс аль болох зайлсхий. Ойрхи Дорнод дахь энх тайван, экологи, иргэний эрх ба хүний ерөнхий зан төрх гэх мэт илэрхий нүсэр гарчигаас гадна “ёс суртахуун”-аар жонхуудсан том санааны олон зуун жижиг хувилбаруудаас болгоомжлох хэрэгтэй. Өөрийн гэсэн, агуулга төгөлдөр, анхны санаагаа хадгалсан байвал санаа тань тод томруун болно. Ёс суртахууны асуудал хөндөн ярих гэж байгаа бол санаанд оромгүй, өвөрмөц бөгөөд өөртөө тохируулсан байдлаар бичих хэрэгтэй.
Амжилтгүй санаа: Намайг зусланд байхад нагац ах Харри маань үгүй болсныг эцэг, эх маань дуулгахад би тэрээр хичнээн энэрэнгүй, өгөөмөр хүн байсныг дурсан санасан.
Арай илүү хувилбар: Нагац ах Харриг нас барах үед эцэг, эх маань надад анх нас бие гүйцсэн хүн шиг хандсан юм. Тэгэхэд би зусланд амарч байсан ба тэд намайг оршуулганд явуулахаас амрах нь дээр биз гээд хоер долоо хоногийн дараа л сая тэрхүү гунигт мэдээг дуулгасан юм.
Сануулга: Зөв хувилбар бол, яриа нагац ах Харригийн тухай бус /тэр эссэний гол агуулга биш шүү дээ/, таны тухай өрнөх ёстой. Иймд та аль болох тодорхой хүрээнд өөрийн тухай өгүүлэн бичвэл зохино. Ийнхүү бичихдээ багшид чухам хэн болох, бие даасан болон өсөн дэвших тэмүүлэлтэй эсэхээ илэрхийлнэ. “Жинхэнэ” өгүүлэгдэхүүн нь нагац Харри ч биш, эцэг, эхтэйгээ маргасан тухайд ч биш, харин таны өсөн хөгжих хүсэл тэмүүлэл, чадвар дэвшлийн тухай юм.
4. Үлгэр-1: Сул чөлөөтэй бай, бүү тэвд. Багш профессорууд танд олонтаа зөвлөх боловч та ямарч дасгал, сургуулалтгүй бол ханын зураг зурах зураач эсвэл кинонд тоглох жүжигчин адил балмагдана. Ер нь зурах, жүжиглэх нь хүн бүр хийж чадах зүйл мэт боловч бэлтгэл, сургуулилтгүйгээр барахгүй ажил. Бичих ч бас үүнтэй мөн адил. Та өөртөө итгэлтэй болсон нөхцөлд л тайвширч чадах тул хэд хэдэн ноорог бичиж, мэдлэгтэй хүнээс зөвлөгөө авсаны дараа л сая сэтгэл өег болно гэсэн үг.
5. Үлгэр-2: Сул чөлөөтэй бай, бүү тэвд. Та өөрөө чухам хэн бэ? Бид өөрсдөө бие хүний хувьд олон төлөөлөл, хэсэг болдог. Тухайлбал, гэр бүлийн хувьд нэг, найз нөхдийн хувьд нэг, албан ёсны үйл явдалд нэг, мөн ганцаардсан үедээ бас нэг өөр бие хүн болдог. Найзуудтайгаа тэнэглэн тоглож байхад тань Polaroid-аар авхуулсан болон ахынхаа хурим дээр хамгийн аятайхан гарсан хоёр зургийн алийг нь багш илүүд үзэх бол. Та стратегийн шийдвэр гаргах хэрэгтэй. Та эдгээрийн аль нэг дүрийг сонгож, сайтар боловсруулан танилцуулах ёстой. Энэ бол амжилтад хүрэхэд хамгийн дөхөмтэй. Таныг хийж буй ажилдаа махаруу, онцгой хүн гэдгийг харуулах дүрийг сонгоно гэсэн үг юм.
2. Танд нэг гоц санаа байх ёстой. Энэ нь эхний зөвлөгөөнөөс урган гарна. Эссэг уншигч хүн асуултын дагуу гол санааг хэр гаргасан эсэхийг мэдэхийн тулд маш хурдан уншдаг. Иймт та мянга түмэнтээ таарах /бөх барилдах нь намайг анхаарлаа төвлөрүүлэхэд сургасан, эмээгийн үхлээс болж сарнай үнэртдэг болсон, би бусдад тус хүргэхийг хүсдэг учраас эхлээд өөртөө туслана/ санааг давтсан л бол хэдий сайн цэгцтэй бичигдсэн ч олигтой үнэлгээ авахгүй л болов уу. Үнэндээ, дэвшүүлсэн санаагаа хэт чамирхаж илэрхийлвэл тэр нь их нуршсан болдог.
3. Гол санаа тань өөриймсөг бөгөөд нүсэр биш байх ёстой. “Том сэдэв”-ээс аль болох зайлсхий. Ойрхи Дорнод дахь энх тайван, экологи, иргэний эрх ба хүний ерөнхий зан төрх гэх мэт илэрхий нүсэр гарчигаас гадна “ёс суртахуун”-аар жонхуудсан том санааны олон зуун жижиг хувилбаруудаас болгоомжлох хэрэгтэй. Өөрийн гэсэн, агуулга төгөлдөр, анхны санаагаа хадгалсан байвал санаа тань тод томруун болно. Ёс суртахууны асуудал хөндөн ярих гэж байгаа бол санаанд оромгүй, өвөрмөц бөгөөд өөртөө тохируулсан байдлаар бичих хэрэгтэй.
Амжилтгүй санаа: Намайг зусланд байхад нагац ах Харри маань үгүй болсныг эцэг, эх маань дуулгахад би тэрээр хичнээн энэрэнгүй, өгөөмөр хүн байсныг дурсан санасан.
Арай илүү хувилбар: Нагац ах Харриг нас барах үед эцэг, эх маань надад анх нас бие гүйцсэн хүн шиг хандсан юм. Тэгэхэд би зусланд амарч байсан ба тэд намайг оршуулганд явуулахаас амрах нь дээр биз гээд хоер долоо хоногийн дараа л сая тэрхүү гунигт мэдээг дуулгасан юм.
Сануулга: Зөв хувилбар бол, яриа нагац ах Харригийн тухай бус /тэр эссэний гол агуулга биш шүү дээ/, таны тухай өрнөх ёстой. Иймд та аль болох тодорхой хүрээнд өөрийн тухай өгүүлэн бичвэл зохино. Ийнхүү бичихдээ багшид чухам хэн болох, бие даасан болон өсөн дэвших тэмүүлэлтэй эсэхээ илэрхийлнэ. “Жинхэнэ” өгүүлэгдэхүүн нь нагац Харри ч биш, эцэг, эхтэйгээ маргасан тухайд ч биш, харин таны өсөн хөгжих хүсэл тэмүүлэл, чадвар дэвшлийн тухай юм.
4. Үлгэр-1: Сул чөлөөтэй бай, бүү тэвд. Багш профессорууд танд олонтаа зөвлөх боловч та ямарч дасгал, сургуулалтгүй бол ханын зураг зурах зураач эсвэл кинонд тоглох жүжигчин адил балмагдана. Ер нь зурах, жүжиглэх нь хүн бүр хийж чадах зүйл мэт боловч бэлтгэл, сургуулилтгүйгээр барахгүй ажил. Бичих ч бас үүнтэй мөн адил. Та өөртөө итгэлтэй болсон нөхцөлд л тайвширч чадах тул хэд хэдэн ноорог бичиж, мэдлэгтэй хүнээс зөвлөгөө авсаны дараа л сая сэтгэл өег болно гэсэн үг.
5. Үлгэр-2: Сул чөлөөтэй бай, бүү тэвд. Та өөрөө чухам хэн бэ? Бид өөрсдөө бие хүний хувьд олон төлөөлөл, хэсэг болдог. Тухайлбал, гэр бүлийн хувьд нэг, найз нөхдийн хувьд нэг, албан ёсны үйл явдалд нэг, мөн ганцаардсан үедээ бас нэг өөр бие хүн болдог. Найзуудтайгаа тэнэглэн тоглож байхад тань Polaroid-аар авхуулсан болон ахынхаа хурим дээр хамгийн аятайхан гарсан хоёр зургийн алийг нь багш илүүд үзэх бол. Та стратегийн шийдвэр гаргах хэрэгтэй. Та эдгээрийн аль нэг дүрийг сонгож, сайтар боловсруулан танилцуулах ёстой. Энэ бол амжилтад хүрэхэд хамгийн дөхөмтэй. Таныг хийж буй ажилдаа махаруу, онцгой хүн гэдгийг харуулах дүрийг сонгоно гэсэн үг юм.
Амжилттай суралцах 10-н зарчим
1. Өөрийнхөө хүчинд итгэлтэй бай. Суралцах хүсэл эрмэлзэлтэй байж, мэдлэг эзэмших сонирхлоо хөгжүүлж ажилла. Өөрийнхөө хүчинд итгэхгүй байх шиг тийм гутамшиг гэж үгүй.
2. Анхаарлаа төвлөрүүл. Анхаарлаа ганц мөч л өөр зүйлд хандуулахад цааш суралцахад онц чухал зүйлийг өнгөрөөж, суралцах чадваргүй болоход хүрч болно. Хэрэв нэг л зүйлийг анхааралгүй орхигдуулбал түүнийгээ маргааш гэлгүй тэр дор нь мэдэж авч бай.
3. Сайн хөдөлмөрлөж, хөдөлмөрийг хайрлаж сур. Зохион бүтээгч Эдисоний "Шинжлэх ухаанд бүх зүйлийн 1 %-ийг авъяасаар, 99%-ийг хичээл зүтгэлээр бий болгодог" гэсэн үгийг санаж яв.
4. Суралцах тодорхой дэг журмыг баримталж, ажил амралтаа зохицуулж бай. Хүнд хөнгөн хичээлийн даалгаврыг сэлгүүлэн зохицуулсан, өдрийн цагийн хуваарийг сайн бодож боловсруулан мөрдөж ажилла.
5. Бүх зүйлийг цээжлэх гэж бүү оролд. Ой тогтоолтондоо найдахын зэрэгцээ бие дааж сэтгэж сур. Сэтгэж ойлгосноор үзэгдэл юмсын учир шалтгаан, холбоог таниж мэднэ. Аль болохоор яагаад гэсэн асуултыг өөртөө болон бусдад тавьж байх нь зүйтэй.
6. Дүрслэн мэдрэх гэсэн чухал мэдрэмжээ ашиглаж сур. Уншиж буй буюу багшийн яриаг сонсож байх үедээ судалж байгаа зүйлийг амьд, тодоор дүрслэн сэтгэхийг аль болохоор хичээж бай. "Хүний үүрэг зөвхөн мэдлэгээр дүүргэх бус харин гал ноцоох оч байх ёстой" гэсэн үгийг санагтун.
7. Бие дааж суралцах чадвартай болох хэрэгтэй. Багш л толгойд хийгээд өгчихнө гэж хүлээж болохгүй.
8. Гэрийн номын сандаа хичээлийн хуваарь, цагийн хуваарь , ажлын схем, шаардагдах ном, сурах бичиг зэрэг өөрт хэрэгтэй гэсэн зүйлүүдээ аль болох өөртөө ойр, олоход буюу авахад хялбар тависан байх хэрэгтэй.
9. Өөртөө олж авсан мэдлэгийг хаана яаж хэрэглэхийг тогтмол эрж хайж бай. Бодлого их бод. Зохиож бай. Зөвхөн толгойгоороо биш гараараа ч бас ажилла.
10. Даалгавраа аль болохоор бага цагт их хүч энерги зарцуулж хийхийг эрмэлз. Бодлого бодох бэлтгэлд бэлтгэх, зохион бичлэг хийхэд урлаг шаардагдана. Түүнийг эзэмш.
2. Анхаарлаа төвлөрүүл. Анхаарлаа ганц мөч л өөр зүйлд хандуулахад цааш суралцахад онц чухал зүйлийг өнгөрөөж, суралцах чадваргүй болоход хүрч болно. Хэрэв нэг л зүйлийг анхааралгүй орхигдуулбал түүнийгээ маргааш гэлгүй тэр дор нь мэдэж авч бай.
3. Сайн хөдөлмөрлөж, хөдөлмөрийг хайрлаж сур. Зохион бүтээгч Эдисоний "Шинжлэх ухаанд бүх зүйлийн 1 %-ийг авъяасаар, 99%-ийг хичээл зүтгэлээр бий болгодог" гэсэн үгийг санаж яв.
4. Суралцах тодорхой дэг журмыг баримталж, ажил амралтаа зохицуулж бай. Хүнд хөнгөн хичээлийн даалгаврыг сэлгүүлэн зохицуулсан, өдрийн цагийн хуваарийг сайн бодож боловсруулан мөрдөж ажилла.
5. Бүх зүйлийг цээжлэх гэж бүү оролд. Ой тогтоолтондоо найдахын зэрэгцээ бие дааж сэтгэж сур. Сэтгэж ойлгосноор үзэгдэл юмсын учир шалтгаан, холбоог таниж мэднэ. Аль болохоор яагаад гэсэн асуултыг өөртөө болон бусдад тавьж байх нь зүйтэй.
6. Дүрслэн мэдрэх гэсэн чухал мэдрэмжээ ашиглаж сур. Уншиж буй буюу багшийн яриаг сонсож байх үедээ судалж байгаа зүйлийг амьд, тодоор дүрслэн сэтгэхийг аль болохоор хичээж бай. "Хүний үүрэг зөвхөн мэдлэгээр дүүргэх бус харин гал ноцоох оч байх ёстой" гэсэн үгийг санагтун.
7. Бие дааж суралцах чадвартай болох хэрэгтэй. Багш л толгойд хийгээд өгчихнө гэж хүлээж болохгүй.
8. Гэрийн номын сандаа хичээлийн хуваарь, цагийн хуваарь , ажлын схем, шаардагдах ном, сурах бичиг зэрэг өөрт хэрэгтэй гэсэн зүйлүүдээ аль болох өөртөө ойр, олоход буюу авахад хялбар тависан байх хэрэгтэй.
9. Өөртөө олж авсан мэдлэгийг хаана яаж хэрэглэхийг тогтмол эрж хайж бай. Бодлого их бод. Зохиож бай. Зөвхөн толгойгоороо биш гараараа ч бас ажилла.
10. Даалгавраа аль болохоор бага цагт их хүч энерги зарцуулж хийхийг эрмэлз. Бодлого бодох бэлтгэлд бэлтгэх, зохион бичлэг хийхэд урлаг шаардагдана. Түүнийг эзэмш.
Олон хүчин зүйлийн корреляцийн коеффциент
Энэ корреляцийн коеффицентийг үр дүнгийн шинж тэмдэг ба хоёр болон түүнээс дээш тооны хүчин зүйлийн шинж тэмдгүүдийн хоорондын шугаман хамаарлын хүчийг тодорхойлоход жиглана. Үр дүнгийн шинж тэмдэг Y-m үзүүлэх X1, X2шинж тэмдгүүдийн нөлөөлийн хамжээг дараахь байдлаар томъёолдог. Олон хүчин зүйлийн корреляцийн коеффциент
матийн хичээлийн бие даалт
Үр дүнгийн шинж тэмдэг Y нь хэд хэдэн тооны хүчин зүйлийн шинж тэмдэгээс хамаарах хамаарлыг судлах явцад хүчин зүйлийн шинж тэмдэг нь тус тусдаа үр дүнгийн шинж тэмдэгт ямар хамааралтайг тооцох шаардлага гардаг. Энэ тохиолдолд корреляцийн хэсгийн коеффициентийг ашигладаг.үр дүнгийн шинж тэмдэгийн Y-т үзүүлэх X1, Ү-н хоорондын хамаарлын коеффициентийг дараахь томъёогоор олно.
Sunday, October 11, 2009
my esse
私は１９９７年にモンゴル・ロシア共同第３学校に入学し、２００7年に成績優秀者に与えられる金メダルを授与し、卒業しました。当校は全ての授業がロシア語で行われるため、私はロシア語を第二言語としてしっかりと身につけることができました。子供の頃から英語と日本語などの外国語及び数学に興味を持ち、学区や市範囲のコンテストに参加し、上位の成績を残してきました。
私は、このように好きな科目が外国語と数学という主な理由があって、大学で国際経済を学びたく思い、２００７年に文化教育大学の国際経済学部に入学しました。将来は日本に留学し、そこの大学で国際経済学の知識を深めたいという希望を胸に、現在、日本語の勉強に励んでいます。どんな国でも長い目で見ると、天然資源の輸出による発達よりも、技術革新や独創力に頼りつつ発展していくものだと、私は思います。だから、このような発展の道を歩んできた日本に留学し、天然資源に頼らないで国を発展させるためにあるべき国際経済学を学びたいのです。（国際経済の政策について少し触れておくと、それは国の発展の重要な決め手と言えます。国際経済の政策といえば、輸入より輸出の味方をする人が多いが、それもまた日本のようにアメリカへの輸出に経済が依存し過ぎて、国内需要が弱くなる恐れがあり、そう簡単な問題ではありません。）
私の趣味は旅行と写真を撮ることです。夏休みになると、家族と一緒に国内旅行をし、モンゴルの美しい自然を写真に写すことが大好きです。
将来の夢は国の発展に貢献できるような経済学者になり、モンゴルの天然資源が適切に使われ、美しい自然が失われないように自分の最善を尽すことです。
Saturday, October 10, 2009
Mongolian Holidays
Дэлхий даяар тэмдэглэн өнгөрүүлдэг олон тэмдэглэлт өдрүүд байдгаас манай Монголд ДОХ-ын эсрэг өдөр, Тамхигүй орчин, Эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдөр, Хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдрийг л онцлон тэмдэглэдэг. Гэтэл цаана нь ийм олон тэмдэглэлт өдөр байдаг юм байна.
Дутуу нэгийг нь нэмээд байгаарай.
Дээр нь Монголчуудын тэмдэглэдэг баяр хийгээд төрсөн төрөөгүй өдрийн баяруудыг нэмбэл жилийн 365 хоног бүр тэмдэглэлт өдөр болох нь ээ.
Аа тийм, доорхи баяруудыг тэмдэглэхийг хүсэж байгаа бол үүнийг хэвлэж аваад Дүүргүүдийн Архигүй өдрүүдтэй хавсаргаад халааслаад яваарай.
1 сарын ? – China New Year нэрээр танигдсан Цагаан сар (Хятад, Япон зэрэг орнуудад)
2 сарын 21 – Олон улсын эх хэлний өдөр
3 сарын 8 – Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрх хангах, эв санааны өдөр, Мөн олон оронд Ээжүүдийн баярыг энэ өдөр тэмдэглэдэг
3 сарын 21 – Дэлхийн Ойн өдөр, Дэлхийн яруу найрагчдын өдөр
3 сарын 22 – Олон улсын Усны өдөр
4 сарын 1 – Fool’s Day буюу Инээдмийн Баярын өдөр
4 сарын 4 – Олон улсын тэсрэх бөмбөг ашиглахаас татгалзах өдөр
4 сарын 7 – Олон улсын эрүүл мэндийн өдөр
4 сарын 23 – Дэлхийн ном болон зохиогчийн эрхийг хамгаалах өдөр
5 сарын 3 – Олон Улсын Мэдээллийн эрх чөлөөний өдөр
5 сарын 2 дахь бүтэн сайн өдөр - Мөн олон оронд Ээжүүдийн өдөр болгон тэмдэглэдэг
5 сарын 15 – Олон улсын гэр бүлийн өдөр
5 сарын 17 – Дэлхийн мэдээллийн нийгэмлэгийн өдөр
5 сарын 21 – Хамтын ажиллагаа, хөгжлийн төлөө дэлхийн соёлын өвийг дэмжих өдөр
5 сарын 22 – Олон улсын биологийн төрөл зүйлийн өдөр
5 сарын 29 – НҮБ-ын Энхийг сахиулагчдын өдөр
5 сарын 31 – Дэлхийн тамхигүй орчны өдөр
6 сарын 4 – Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр (6 сарын 1????)
6 сарын 5 – Дэлхийн байгаль орчны өдөр (миний төрсөн өдөр, байгалиа хамгаалаад л байхаас даа)
6 сарын 2 дахь бүтэн сайн өдөр – Аавуудын баяр
6 сарын 17 – Дэлхийн ган, цөлжилтийг бууруулах өдөр
6 сарын 20 – Дэлхийн дүрвэгсдийн өдөр
6 сарын 23 – Төрийн албан хаагчдын өдөр
6 сарын 26 – Хар тамхи хэрэглэх, худалдаалахыг хориглосон ба эрүү шүүлтэд өртсөн хүмүүсийг дэмжих олон улсын өдөр
7 сарын 4 – Олон улсын хоршоодын өдөр (The Independence Day of USA)
7 сарын 11 – Дэлхийн хүн амын өдөр
8 сарын 9 – Дэлхийн уугуул иргэдийн олон улсын өдөр
8 сарын 12 – Олон улсын залуучуудын өдөр
8 сарын 23 – Боолын худалдааны хохирогчдын дурсгалыг хүндэтгэх өдөр
9 сарын 8 – Олон улсын бичиг үсгийн өдөр
9 сарын 16 – Озоны давхаргыг хамгаалах өдөр
9 сарын 21 – Олон улсын энх тайвны өдөр
9 сарын 28 – Олон улсын далайн тээврийн өдөр
10 сарын 1 – Олон улсын ахмадын өдөр, Дэлхийн хот төлөвлөлтийн өдөр
10 сарын 4 – Дэлхийн сансрын өдөр
10 сарын 5 –Олон улсын багш нарын өдөр
10 сарын 7 – Олон улсын байгалийн гамшгийг бууруулах өдөр
10 сарын 9 – Дэлхийн шуудан холбооны өдөр
10 сарын 10 – Дэлхийн сэтгэл мэдрэлийн эрүүл мэндийн өдөр
10 сарын 16 – Дэлхийн хүнсний өдөр
10 сарын 17 – Олон улсын ядуурлыг бууруулах өдөр
10 сарын 24 – НҮБ-ын өдөр, Дэлхийн хөгжил, мэдээллийн өдөр
10 сарын 25 – Олон улсын зэвсэглэлийг зогсоох өдөр
11 сарын 6 – Зэвсэгт мөргөлдөөн, дайны үйл хэрэгт байгаль орчныг ашиглахын эсрэг өдөр
11 сарын 14 – Дэлхийн Чихэрийн шижингийн өвчинтэй тэмцэх өдөр
11 сарын 15 – Авто осолд өртөгсөдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр
11 сарын 16 – Олон улсын нийгэмд хүн хүнээ хүндэтгэх, хүлээцтэй хандах өдөр
11 сарын 20 – Хүүхдийн эрхийг хамгаалах олон улсын өдөр
11 сарын 21 – Дэлхийн телевизийн өдөр
11 сарын 25 – Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийллийг зогсоох өдөр
11 сарын 29 – Палестинчуудтай эвлэлдэн нэгдэх өдөр (юу ингэнэ вэээ хэхэ)
12 сарын 1 – Дэлхийн ДОХ-ын эсрэг өдөр
12 сарын 2 – Дэлхийн боолчлолын эсрэг өдөр
12 сарын 5 – Эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг дэмжих сайн дурынхны өдөр
12 сарын 7 – Олон улсын иргэний нислэгийн өдөр
12 сарын 9 – Олон улсын авилгалын эсрэг өдөр
12 сарын 10 – Хүний эрхийн өдөр
12 сарын 11 – Олон улсын уулын өдөр
12 сарын 18 – Олон улсын цагаачдын өдөр
12 сарын 19 – НҮБ-ын хөгжиж буй орнуудын хамтын ажиллагааны өдөр
12 сарын 20 – Олон улсын эв нэгдлийн өдөр
Дутуу нэгийг нь нэмээд байгаарай.
Дээр нь Монголчуудын тэмдэглэдэг баяр хийгээд төрсөн төрөөгүй өдрийн баяруудыг нэмбэл жилийн 365 хоног бүр тэмдэглэлт өдөр болох нь ээ.
Аа тийм, доорхи баяруудыг тэмдэглэхийг хүсэж байгаа бол үүнийг хэвлэж аваад Дүүргүүдийн Архигүй өдрүүдтэй хавсаргаад халааслаад яваарай.
1 сарын ? – China New Year нэрээр танигдсан Цагаан сар (Хятад, Япон зэрэг орнуудад)
2 сарын 21 – Олон улсын эх хэлний өдөр
3 сарын 8 – Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрх хангах, эв санааны өдөр, Мөн олон оронд Ээжүүдийн баярыг энэ өдөр тэмдэглэдэг
3 сарын 21 – Дэлхийн Ойн өдөр, Дэлхийн яруу найрагчдын өдөр
3 сарын 22 – Олон улсын Усны өдөр
4 сарын 1 – Fool’s Day буюу Инээдмийн Баярын өдөр
4 сарын 4 – Олон улсын тэсрэх бөмбөг ашиглахаас татгалзах өдөр
4 сарын 7 – Олон улсын эрүүл мэндийн өдөр
4 сарын 23 – Дэлхийн ном болон зохиогчийн эрхийг хамгаалах өдөр
5 сарын 3 – Олон Улсын Мэдээллийн эрх чөлөөний өдөр
5 сарын 2 дахь бүтэн сайн өдөр - Мөн олон оронд Ээжүүдийн өдөр болгон тэмдэглэдэг
5 сарын 15 – Олон улсын гэр бүлийн өдөр
5 сарын 17 – Дэлхийн мэдээллийн нийгэмлэгийн өдөр
5 сарын 21 – Хамтын ажиллагаа, хөгжлийн төлөө дэлхийн соёлын өвийг дэмжих өдөр
5 сарын 22 – Олон улсын биологийн төрөл зүйлийн өдөр
5 сарын 29 – НҮБ-ын Энхийг сахиулагчдын өдөр
5 сарын 31 – Дэлхийн тамхигүй орчны өдөр
6 сарын 4 – Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр (6 сарын 1????)
6 сарын 5 – Дэлхийн байгаль орчны өдөр (миний төрсөн өдөр, байгалиа хамгаалаад л байхаас даа)
6 сарын 2 дахь бүтэн сайн өдөр – Аавуудын баяр
6 сарын 17 – Дэлхийн ган, цөлжилтийг бууруулах өдөр
6 сарын 20 – Дэлхийн дүрвэгсдийн өдөр
6 сарын 23 – Төрийн албан хаагчдын өдөр
6 сарын 26 – Хар тамхи хэрэглэх, худалдаалахыг хориглосон ба эрүү шүүлтэд өртсөн хүмүүсийг дэмжих олон улсын өдөр
7 сарын 4 – Олон улсын хоршоодын өдөр (The Independence Day of USA)
7 сарын 11 – Дэлхийн хүн амын өдөр
8 сарын 9 – Дэлхийн уугуул иргэдийн олон улсын өдөр
8 сарын 12 – Олон улсын залуучуудын өдөр
8 сарын 23 – Боолын худалдааны хохирогчдын дурсгалыг хүндэтгэх өдөр
9 сарын 8 – Олон улсын бичиг үсгийн өдөр
9 сарын 16 – Озоны давхаргыг хамгаалах өдөр
9 сарын 21 – Олон улсын энх тайвны өдөр
9 сарын 28 – Олон улсын далайн тээврийн өдөр
10 сарын 1 – Олон улсын ахмадын өдөр, Дэлхийн хот төлөвлөлтийн өдөр
10 сарын 4 – Дэлхийн сансрын өдөр
10 сарын 5 –Олон улсын багш нарын өдөр
10 сарын 7 – Олон улсын байгалийн гамшгийг бууруулах өдөр
10 сарын 9 – Дэлхийн шуудан холбооны өдөр
10 сарын 10 – Дэлхийн сэтгэл мэдрэлийн эрүүл мэндийн өдөр
10 сарын 16 – Дэлхийн хүнсний өдөр
10 сарын 17 – Олон улсын ядуурлыг бууруулах өдөр
10 сарын 24 – НҮБ-ын өдөр, Дэлхийн хөгжил, мэдээллийн өдөр
10 сарын 25 – Олон улсын зэвсэглэлийг зогсоох өдөр
11 сарын 6 – Зэвсэгт мөргөлдөөн, дайны үйл хэрэгт байгаль орчныг ашиглахын эсрэг өдөр
11 сарын 14 – Дэлхийн Чихэрийн шижингийн өвчинтэй тэмцэх өдөр
11 сарын 15 – Авто осолд өртөгсөдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр
11 сарын 16 – Олон улсын нийгэмд хүн хүнээ хүндэтгэх, хүлээцтэй хандах өдөр
11 сарын 20 – Хүүхдийн эрхийг хамгаалах олон улсын өдөр
11 сарын 21 – Дэлхийн телевизийн өдөр
11 сарын 25 – Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийллийг зогсоох өдөр
11 сарын 29 – Палестинчуудтай эвлэлдэн нэгдэх өдөр (юу ингэнэ вэээ хэхэ)
12 сарын 1 – Дэлхийн ДОХ-ын эсрэг өдөр
12 сарын 2 – Дэлхийн боолчлолын эсрэг өдөр
12 сарын 5 – Эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг дэмжих сайн дурынхны өдөр
12 сарын 7 – Олон улсын иргэний нислэгийн өдөр
12 сарын 9 – Олон улсын авилгалын эсрэг өдөр
12 сарын 10 – Хүний эрхийн өдөр
12 сарын 11 – Олон улсын уулын өдөр
12 сарын 18 – Олон улсын цагаачдын өдөр
12 сарын 19 – НҮБ-ын хөгжиж буй орнуудын хамтын ажиллагааны өдөр
12 сарын 20 – Олон улсын эв нэгдлийн өдөр
мэдээллийн эх сурвалж: Олон улс хийгээд дэлхий даяар тэмдэглэн өнгөрүүлдэг өдрүүд
Sunday, October 4, 2009
Saturday, October 3, 2009
Thursday, September 24, 2009
Альберт Эйнштейн
Альберт Эйнштейн ХХ зууны алдарт эрдэмтэн юм.Харин түүний оюутан цагийг харахад суут авьяастан болно гэж төсөөлөх аргагүй байв.Ахлах сургуулийн хувийн хэрэгт:"Энэ сурагч ямар ч хичээл хийсэн амжилт олох магадлал байхгүй" гэж тэмдэглэсэн дүнгийн хүснэгтийг нь аваад,түүний ээж сэтгэлээр унасан хүүгээ тайтгаруулан "Хүү минь, чи бусад хүүхдээс өөр юм.Чи бусад хүүхдүүдтэй яг адил байвал суут хүн болж чадахгүй шүү дээ"гэж урам өгчээ.Эйнштейний суут авьяасыг таньж мэдээгүй багшийн хатуу үнэлэлт ээжийнх нь урам зоригоор солигдож,энэ урамшуулалд зориг орон,Эйнштейн өөрийн авьяасыг нээж чадсан юм.
Сургаалын зохиол
Монголчууд эрт цагаас эхлэн үр хүүхдээ сурган хүмүүжүүлэх,хүн шиг хүн болгохын тулд уран цэцэн яруу найраг,оньч мэргэн сургаал үгсийг хэрэглэсээр иржээ.Манай монголчууд байгаль ертөнц,хүний нийгэм,аж амьдралыг үзэх үзэл,хүнтэй харьцах харьцааны соёл,сэтгэх арга маягаа энэ сургаалын зохиолдоо уламжлуулан үлдээжээ.Ийм болохоор монголын гүн ухаан ,шашин шүтлэг,зан заншил,урлаг,сурган хүмүүжүүлэх ухаан болон бусад эрдэм мэдлэг энд хадгалаастай байдаг.Монгол уран зохиол,дэлхийн бусад улс үндэстний уран зохиол,нэн ялангуяа дорно дахины эртний соёлт Энэтхэг,Төвд,Хятад,Араб,Персийн уран зохиолтой хэлхээ холбоотой хөгжиж ирсэн тул сургаалын зохиолд тэдгээр ард түмний соёлын нөлөө,тусгал их байдаг.
Дэлхий
Манай дэлхий ойролцоогоор 4,5 тэрбум жилийн тэртээ үүсжээ. Эхлээд хий ба тоосноос бүрэлдсэн,хуйларсан бөөн үүл байв. Энэ үүл хуйларсаар,хайлмал бодисоос бүрдсэн бөмбөлөг болжээ. Үүний гадаргуу нь хөрч,хажуу газрын давхарга бий болон ,уур хий нь үүл болон хувирчээ.Үүлнээс хүчтэй аадар бууж тэнгис үүсчээ.Дэлхий бол аварга том хатуу бөмбөрцөг юм.Дэлхий нь газрын давхарга,цаваг мандал,цөм гэсэн гурван хэсгээс бүтнэ.Дэлхийн цөм нь нарны гадарга шиг 5000С орчим халуун.Газрын давхаргын зузаан 35 км.
Wednesday, September 23, 2009
Хэл
Хэл бол хүмүүсийн харилцааны чухал хэрэглүүр бөгөөд түүнийг улс орон бүрд өөр өөрийнхөөр ашигладаг. Англичууд өөрийн хэлний онцлогийг сайн мэдэрч,давуу талыг үргэлж ашигладаг. Харин Испаничууд болон Италичууд хэлээ хөгжмийн аятай адилтгах дуртайгаас яруу тод ярихыг эрмэлздэг. Америк хэл бол яруу сайхан, сонсголонтой,дасаж дадахад хялбар хэл юм. Австрали хэл нь хэл зүйн хувьд маш сонирхолтой агуу хэл юм. Яагаад гэвэл тэрээр эртний 200 жилийн түүхтэй. Хэлгүйгээр дэлхий ертөнцийг танихын аргагүй.
Subscribe to:
Posts (Atom)
