1992 оныг хүртэл...

хүүхэд залуучуудын нэвтэрхий толъ болон бусад сурах бичгүүдэд БНМАУлс нь хятадын нэг хэсэг бөгөөд өөртөө засах тойрог мэтээр бичиж заадаг байв. Бүгд найрамдах гэдэг үг нь өөрөө Монголчуудын хувьд учир дутагдалтай “республика” гэсэн утгатай дүйж очно. 1924, 1945 онд хятадаас өөртөө засах эрх авч БНМАУлс болсон гэж өнөөдрийг болтол бичиж байна. Аз болж энэ нэршлийг 1992 онд залруулж чадсан. 1911 оны үйл явдал орос, хятад улсуудтай хамаарал багатай өрнөж, харьцангуй бие даасан байдлаар асуудал шийдэгдсэн байдаг нь бидний тусгаар тогтнолоо эргүүлэн олж авсан өдөр яахын аргагүй мөн юм аа!

1924 онд Монгол улс ...

засаглалын хэлбэрээ сольж, нийт ард түмний төлөөллийг цуглуулан анхны "Үндсэн хуулиа батласан" нь онцгой үйл явдал болсон юм. Ардын төлөөлөгчид их хурлыг байгуулж, их хурал нь байнгын ажиллагаатай бага хурал, Засгийн газрыг бүрдүүлж өгдөг нь нилээд ардчилсан зарчмыг агуулсан байдаг. 1924 оны арваннэгдүгээр сарын 26-ны өдрийг "АНХНЫ ҮНДСЭН ХУУЛЬ БАТАЛСАН ӨДӨР" гээд нэрлэчихвэл буруудахгүй болов уу. 1924 онд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс гэж улсын нэрээ өгсөн нь бусдад буруу ойлголт өгсөн байдаг. Хятадын далбаан дээр таван ширхэг таван хошуу байдаг, үүний сонгодог тайлбар нь Монгол, Хятад, Уйгар, Манж, Түвд хэмээх таван үндэстнээс бүрдсэн "Жун Гуо" буюу дундад улс юм.

1924 оны дунд үед ...

хоёр хөршийг төлөөлөх албан тушаалтнуудын үзэглэсэн албан баримтад ”... гадаад Монголыг Хятадын салшгүй нэг хэсэг гэдгийг ЗХУ хүлээн зөвшөөрч байна. Иймээс Хятадын дотоод асуудал буюу Суверенитедийг хүндэтгэн үзэх болно. ..” гэсэн байдаг. Үүнээс хойш Монголчуудын тухай иймэрхүү баримт бичиг үйлдэгдэж гарын үсэг зуралцсан нь цөөнгүй. Гэвч хэн нэгний хэлснээр, аль нэг улсын шийдвэрээр Монгол улс орших уу эс орших уу гэдгээ шийдүүлдэггүй хорвоо учир өнөөдөр бид туурга тусгаар Монгол улс гээд явж байгаа билээ. Ерөөс 1911 оноос хойш гарсан алдаа оноог бүхэлд нь авч үзэхдээ тусгаар тогтнолоо хамгаалж, улс орноо хөгжүүлэх, бие даан хүчирхэгжиж тогтворжих үйл явц хэмээн ойлговол зохистой мэт санагдана. Хөрш улсуудаар Монгол хүн биш эсэхээ заалгах алба байхгүй.

1911 онд тунхагласан....

улс хүүхдийн тоглоом биш байсан нь лавтай, энэ л өдөр Монголчуудын хувьд хамгийн чухал шийдвэр гарсан байдаг. Хэрэв 1924 онд тусгаар тогтносон гэж үзвэл Монголчууд Манж улсын дарлалыг түлхэн унагасан түүхийг бүхэлд нь булшилж хятад эрдэмтдийн ярьдгаар Монголчууд нь хятадын нэг аймаг, муж байжээ гэдгийг дэлхий дахинд батлах болно. 1924 онд тусгаар тогтносон гэх боловч түүнээс хойш хоёр хөршийн Монгол улсын тусгаар тогтнолд халдаж, заналхийлж, үгүйсгэсэн тохиолдлууд хангалттай гарч байсан, одоо ч тодорхой хэмжээгээр гарсаар байгаа. 1911-1924 онд болсон үйл явдалууд дээрхи байдалтай яг адилхан жишээ юм. Хэдэн зуун жилийн турш харилцан үгүйсгэсээр ирсэн энэ ард түмнүүд цаашдаа ч ийм байдлаар оршин тогтнох болно.

Монголчуудын тусгаар тогтнол.....

үгүй болж Манжын дарлал, хараа хяналт, эсвэл түрэмгийлэл... за юу ч бай улсын бие даасан байдлаа тэдэнд алдсан. Ирлээ явлаа гэдэг шиг Манж улс зад үсэрч Монголчууд алдсан зүйлээ эргүүлж авлаа гэсэн энгийн зарчмаар асуудлыг шийдсэн байдаг. Тухайн үеийн хөрш улс орнуудын баримталж байсан бодлого, улс төрийн нөхцөл байдал Монголчуудад ихээхэн нөлөөлж байсан нь үнэн боловч 1911 онд сэргээсэн тусгаар тогтнол, түүнийг хамгаалах үйл хэрэг өнөөдөр ч үргэлжилсээр байгаа гэдэгтэй санал нийлэх бизээ. 1924 онд хөршүүдэд хүлээн зөвшөөрөгдөж сая тусгаар тогтнолоо олсон мэтээр түүхийг бичсэн нь биднийг угаас хятадын нэг хэсэг явсан мэтээр дэлхий дахинд ойлгуулах талтай.

1911 оны арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдөр....

Монголчууд тусгаар тогтнолоо сэргээж, улсаа дэлхий дахинаа тунхагласан нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөх анхны том алхам байв. Ингээд хэлчихээр 1924 оны арваннэгдүгээр сарын 26-ны өдрийг улс тунхагласны өдөр биш гэлээ гээд бөөн маргаан дэгдэнэ. Нэг хэсэг нь аль нь ч байсан яахав гэж бодож байхад ихэнхи хэсэг нь 1924 оны арваннэгдүгээр сарын 26-нд хэмээн итгэж, улсын хэмжээнд тэмдэглэн өнгөрүүлж байна. Харин "жинхэнэ" улс тунхагласны баяр хаяанд ирсэнтэй холбогдуулан дараах тайлбарыг хийв.

1911 оны арванхоёрдугаар сарын 29-нд Монгол улс тунхагласан.

Бидний мэдэх түүхээр бол эсгий туургатны нэгдсэн улс болох Их Монгол улсыг 1206 онд дэлхий дахинаа зарлан тунхагласан байдаг. Тэр үед улсаа тунхаглаж байна гээд албан ноот бичиг илгээсэн асуудал байхгүй, хүлээн зөвшөөрөгдөхөөс ч өөр аргагүй сүр хүчтэй байсан. Бүх зүйл цаг хугацаагаар хэмжигддэг тул Их Монгол улс хэд хэдэн хэсэг болон хуваагдаж, бахархмаар, гутармаар олон түүхүүд хөвөрсөөр Манжчин улсад тусгаар тогтнолоо алдсан гэдгээ хэн хүнгүй хүлээн зөвшөөрдөг.

2010 онд хөгжиж буй....

Орнуудын бодит дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлт 5%-тай байх төлөвтэй ба энэхүү өсөлтөд гол нөлөөлж байгаа орнууд нь Хятад, Энэтхэг болон бусад хөгжиж буй орнууд юм. Хятад улсын үйлдвэрлэлийн өсөлт сүүлийн 19 сарын хугацааны хамгийн өндөр төвшинд 10 дугаар сард хүрсэн бөгөөд энэ нь дэлхийн 3 дахь том эдийн засаг хямралыг даван туулсанг харуулж байгаа юм. Түүнчлэн, Хятад улсын одоогийн өсөлт нь энэ чигээрээ үргэлжилж, Бээжингийн юүанийг олон улсын мөнгөн тэмдэгт болгох гэсэн чармайлт.

Тус улсын Худалдааны.......

танхимийн хүлээгдэж буй гүйцэтгэлээр 2009 оны эдийн засгийн өсөлт 3.5% байх төлөвтэй байгаа ба энэ нь төлөвлөгдсөн байсан 3.3%-ийн өсөлтөөс сайжирсан байгаа юм. Бусад өндөр хөгжилтэй орнуудын эдийн засаг 2010 онд маш удаан хурдацтайгаар тэлэх хандлагатай байна. 2009 онд 3.5%-аар хумигдсан эдийн засаг 2010 онд 1.25%-аар өсөх төсөөлөлтэй байна.

2009 оны 4 дүгээр улирлаас......

2010 оны 4 дүгээр улиралд бодит дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 1.75%-аар өсөх төсөөлөлтэй байгаа ба 2009 оны хүлээгдэж буй гүйцэтгэлээр инфляци 1%, 2010 онд 2% байна гэсэн төсөөлөлтэй байна. Өндөр хөгжилтэй Япон, Герман зэрэг орнуудын эдийн засаг энэ оны хоёрдугаар улирлаас эхлэн өсч эхэлсэн байна. Дэлхийн хамгийн том эдийн засаг болох АНУ-ын эдийг засаг ч гуравдугаар улирлаас эхлэн өсч эхэлжээ.

Дэлхийн эдийн засгийн өнөөгийн байдал

Дэлхийн эдийн засаг уналтийн байдлаас гарж, дахин тэлж эхлээд байна. Гэсэн хэдий ч, хямралын өмнөх үетэй харьцуулахад эдийн засгийн үйл ажиллагаа хамаагүй бага түвшинд байгаа бөгөөд өмнөх түвшиндээ хүрэхэд нэлээд урт хугацаа шаардагдана гэж тооцоолж байна. Бараа бүтээгдэхүүний үнэ дахин өсч эхэлсэн нь улс орнуудын эдийн засаг сайжрахад чухал нөлөө үзүүлжээ.

Макро эдийн засаг

Макро эдийн засаг гэдэг нь үндэсний хэмжээний эдийн засгийн үр дүн, ажил эрхлэлт, амьжиргааны өртөг зэргийг эдийн засгийн нэгдмэл зүйл болгон үзэж, түүнийг эдийн засгийн үүднээс судлахыг хэлнэ. Энэ эдийн засгийн судалгааны гол асуудал нь төр засгийн хэмжээнд авч хэрэгжүүлж байгаа улс хоорондын харилцааны хооронд явагдаж байгаа эдийн засгийг судалдагаараа микро эдийн засгаас ялгарах гол онцлог болж өгдөг.

ЯПОН ОРОН-4

Дөнгөж ирчихээд Шибүя орж үзэхэд тэр олон хүний дундуур алхахад тун төвөгтэй санагдаж, ёстой л “Харийн нутаг давчдаад байна, харсан зүгтээ гүймээр байна” хэмээх дууны бадаг санаанд орж билээ. Одоо ч дасаад, япончуудын л нэгэн адил ямар нэг юманд яаран, тэдний дундуур сурамгай сүлжин алхлах болсон доо. Гэхдээ захын дүүргүүд нь харьцангуй нам гүм. Дээрх өгүүлбэрт гарч буй “яаран алхалж буй би” бол хаа нэг хотын төв орох үеийн л миний төрх юм. Ердийн үедээ хотын төвөөс галт тэргээр цаг орчим явж хүрдэг захын дүүрэгтээ дугуйгаар сургууль, гэр хоёрын хооронд яван өдөр хоногийг өнгөрөөдөг юм.
Япон орон, түүнд оршин сууж буй жирийн нэгэн оюутны нүдээр харахад ийм бөлгөө.

ЯПОН ОРОН-3

Улс орны өнгө төрх нийслэлээсээ харагддаг гэлцдэг. Тэгвэл 20 сая хүн амтай, нийслэл Тоокёо нь үнэхээр л их хөлийн газар билээ. Тоокёо орчмын төмөр замын сүлжээгээр East Japan Railways хэмээх ганцхан компанийг нь л авч үзэхэд өдөртөө 20 сая гаруй хүн үйлчлүүлж, Шинжүкү өртөөг 2 сая зорчигч ашигладаг гэсэн баримт бий. Тоокёо өртөөний орчим нь төрийн байгууллага болон томоохон компаниудын барилгаар дүүрэн. Харин залуусын хувьд, Шинжүкү, Шибүя дүүргүүд нь ёстой л “диваажин” гэж хэлэхэд болно. Тэнд хоногийн 24 цаг амьдрал буцалж байдаг. Залуусын шөнийн “шоудалт”-ын үр дүнд үүрээр хог новшинд дарагдаж үлдэх дүүрэг нь 5 цагт галт тэрэг хөдөлж, хүмүүс ажил сургуульдаа яарах цагт аль хэдийн цэвэр цэмцгэр байдалдаа буцаж орсон байдаг. Акихабара хэмээх газар электрон барааны дэлгүүрүүдийг цуглуулснаараа алдартай. Японд очсон гадныхан тэндээс заавал нэг электрон бараа худалдан авч харьдаг гэхэд хилсдэхгүй. Түүнчлэн диско баруудаар дүүрэн Роппонги дүүрэгт орой үдшийн цагаар есөн хэлийн амьтан холхин, япон охидыг хөтөлсөн хар, цагаан арьстнууд хөлхөлдөнө. Харин өдрийн цагаар аль ч дүүрэгт нь костюм пиджак өмсөж, зангиа зүүн цэмцийсэн албан хаагчид юунд ч юм яаран, мөргөж унагачих шахам зөрөн өнгөрнө. 333 метр өндөр Tokyo Tower-аас цэлмэг өдөр бол Тоокёо хот тэр чигээрээ, мөн далай, тэр ч байтугай алдарт Фүжи уул хүртэл харагддаг.

ЯПОН ОРОН-2

Хоншү аралд нь ихэнх том хотууд нь байрлана. Арлын төв хэсгээр сунан тогтсон өндөр уулсын нөлөөгөөр Сибирийн хүйтэн агаар Номхон далайн эрэг хавь руу нэвтрэх нь ховор. Тийм болохоор ижил өргөрөгт оршдог хэрнээ Япон тэнгисийн эрэг хавийн газрууд нь өвөлдөө хүйтэн, цас их унадаг бол, Номхон далайн эрэг хавийн газрууд нь арай дулаан, цас багатай байх жишээтэй. Ерөнхийдөө Нагоя хавиар баруун Япон, зүүн Япон хэмээн хуваагддаг бөгөөд хүмүүсийнх нь хэл яриа нь өөрчлөгдөөд ирэхийг Тоокёо, Оосака хоёрын хооронд галт тэргээр зорчихдоо ажиглаж болно. Хараад байхал япончууд монголчуудаас илүү нутгархаг үзэлтэй юм шиг ээ, хүнтэй танилцахад заавал нутгийг нь асууна. Тэгээд тэр жижигхэн газар нь 47 мужид хуваагддаг гээд бодохоор ёстой л “жалга довны үзэлтнүүд” байгаа биз. Гэхдээ тэдний биднээс ялгаатай нь япон хүн гэсэн сэтгэлээр, нутаг нуга харгалзахгүй хамтран ажиллаж, сэтгэлээсээ зүтгэж, амжилтанд хүрэх чадвартай байдагт оршино. Энэ ч чанар нь тэднийг дэлхийн 2-р дайны үнс нурмаас өндийж, хүчирхэг гүрэн болоход нь нөлөөлсөн биз ээ.

Уулархаг энэ орны бэлгэ тэмдэг гэж хэлж болохуйц нэгэн уул бол хэн бүхний мэдэх Фүжи уул юм. Далайн түвшнээс дээш 3374 метр өндөр уг уул бараг 200 км холоос ч алсад сүндэрлэн харагддаг, мөн хаанаас нь ч харсан адилхан хэлбэртэй тэгш хэмтэй гээд л олон зүйлээрээ алдартай.

ЯПОН ОРОН-1

Газрын зураг тольдвол хойноос урагшаа сунан тогтсон Хоккайдо, Хоншү, Шикокү, Кюүшү хэмээх 4 том арал болон Окинава зэрэг олон тооны жижиг арлаас бүрдсэн нь харагдана. Хоккайдо арал нь мал аж ахуй, газар тариалан хосолсон, уур амьсгалаараа ч манай Монголтой ойролцоо. Үүнийг бичигч миний бие Хоккайдогийн Китами хэмээх хотод очиж үзэх завшаан тохиолдож байсан билээ. Айнү хэмээх үндэстэн эртнээс нааш оршин суудаг байсны тэмдэг болох айнү хэлээр нэрлэгдсэн газрууд Хоккайдод олон бий. Харин уг үндэстэн нь япончуудад сүрхий уусч, хэл соёл нь мартагдахад хүрээд байгаа бололтой. Хоккайдо арлын засаг захиргааны төв нь Саппоро хот. Энд 1972 онд өвлийн олимп зохиогдож байсан түүхтэй. Арлын хамгийн өмнөд хэсэгт байх Хакодатэ хотын шөнийн гэрэл нь Азидаа хамгийн үзэсгэлэнтэй гэлцэх нь бий. Хоккайдо, Хоншү арлыг далайн түвшнээс доош ойролцоогоор 150 метрийн доор байрлах 53.85 км урт Сэйкан туннелиэр холбогддог. Энэ туннель нь инженер барилгын нэгэн гайхамшигт бүтээл хэмээн нэрлэгдэх эрхтэй билээ.

ЯПОН ОРОН

Япон улсыг анх зорьж буй монголчууд маань тэнгэр баганадсан барилга, гудамж дүүрэн хүн, техник технологиор нь төсөөлөх нь бий. Гэтэл Япон нь ЮНЕСКО-гийн “Дэлхийн өв”-д бүртэгдсэн байгалийн үзэсгэлэнт газар 3 (Якүшима, Шираками Санчи, Ширэтоко) байдгаараа аль хэдийн онгон байгалиараа бахархах дуртай бидний эх орныг даван гарчээ. Манай нутагт “Дэлхийн өв” дөнгөж хоёрхон байдаг (Увс нуурын ай сав, Орхоны хөндий) билээ. Мэдээж эртний түүхт энэ улсад Хирошимагийн цөмийн дэлбэрэлтийн дурсгалын хүрээлэн, Алтан сүм зэрэг “Соёлын өв” олон бий.

Япон орныг хэрэн сүлжсэн төмөр замаар нь аялахад Монгол шиг цэлийсэн тал харагдахгүй, зай завсаргүй үргэлжлэх барилга байшин, тариан талбай, эсвэл зах хязгааргүй далай нүдний өмнүүр өнгөрнө. Нийслэл Тоокёо, усан боомт Ёкохама, бизнесийн төв болох Оосака, эртний нийслэл Кёото, энэ жил ЭКСПО зохиогдсон Нагоя болон Хирошима, Фүкүока зэрэг 12 хотод тус бүр саяас дээш хүн оршин сууна. Монголын газар нутгийн дөнгөж дөрөвний нэгтэй тэнцэх жижигхэн, тэгсэн мөртлөө ихэнх хувийг нь өтгөн шигүү ой бүхий өндөр уулс эзлэх арлууд дээр 120 гаруй сая хүн чихцэлдэн амьдардаг болохоор арга ч үгүй биз ээ.

Сом-доо зориулсан гоморхол

Өөдгүй компьютер. Гадуурхаж би чамайг газар тавьсан уу ? Үгүй. Аль л сайхан зураг, дуу хөгжим, хэрэгтэй гэсэн програмуудыг суулгасан.Ганцаардаад байна гэхээр чинь принтер авч өгсөн. Уйдаад байна гэхээр чинь интернэт суулгуулсан. Өдөр бүр тоосыг чинь арчиж өнгө зүстэй байлгадаг. Элдэв хүн суулгаж энэ тэрийг чинь эвдлүүлсэн үү ? Үгүй. Ингэж хүн хайрлаад байхад гацаж шогтоод

Шинэ сар ёстой дурламаар

特色

経済紙であるため、一般紙に比べて株価欄を始めとし、経済や産業関係記事の比重が高い。東京銀行と三菱銀行の合併（東京三菱銀行→現・三菱東京UFJ銀行）など、経済関係の記事で新聞協会賞を数多く受賞している。このほか政治面・社会面も充実している。逆にスポーツ関係は、後述する競馬（中央競馬）を除いて弱い。例外的にサッカー関連をスポット的な特集記事として、一般紙よりも大きく取り上げる場合があるが、これは系列の放送局であるテレビ東京が「三菱ダイヤモンド・サッカー」を放送していたため。芸能関連はほとんどない。同社が作成する株価指数（日経平均株価）は「NIKKEI225」として世界的に認知されている。

株式市況欄は東京証券取引所・大阪証券取引所（全銘柄）だけでなく、札幌証券取引所、新潟証券取引所、名古屋証券取引所、京都証券取引所、広島証券取引所、福岡証券取引所のそれぞれ各市場だけで独自に取引されている銘柄も収録されている。（うち新潟、京都と広島は現在廃止）